أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)

385

مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )

روايت مىكنند در اردوى مزبور شصت هزار نفر بوده است بعيد از احتمال نيست . اطلاعات در حق صورت فيل و ادارهء آن حيوانى كه فيل گفته مىشود براى اينكه غير از انسان از هر حيوانى فرق و تميز يابد به خصايص بسيار متصف شده است . انسانهاى ازمنهء متقدمه اين حيوان را در غير از محاربه در بعض كارها و خدمات طاقت‌فرسا نيز مستخدم مىداشتند . چون فيل مانند صدق و صفا و حلم و ذكا اخلاق و محاسن مقبوله دارد لهذا بنى آدم در هر حال از او استفاده مىنمايد . اگرچه مالك حدّت و غضب هم هست ؛ و ليكن چون استعداد زياد دارد تا يقين نكند كه به دام مخاطره خواهد افتاد اظهار حدت و تهور نمىنمايد ؛ و چون قوهء حافظهء او نيز به كمال است بناء عليه از هركسى كه حركت و فعل ناملايمى بيند خود را مجبور به تلافى و اخذ ثار مىنمايد . مع ما فيه از كسى كه نيكويى بيند شاكر نعمت او بوده ، و در حق او ابراز صداقت مىكند . هرقدر جثهء او بزرگ است چشمهاى آن ، آن قدر كوچك است ، و ليكن مرأت عكس نماى حسيّات باطنهء آن چشمهاى كوچك آن حيوان بوده تملق و تشكر و غضب و تهور او از حركت چشمهاى او معلوم مىگردد . چون خرطوم فيل در منتها درجه داراى قوت است هرچيز را با خرطوم خود مدافعت مىكند . علاوه بر اين در دو طرف دهان خود دو دندان قوى دارد كه از دهان او خارج شده است كه در هنگام ايجاب و لزوم اين دو دندان را در مقام مدافعه و تعرض استعمال مىنمايد . گوشهاى او پهن و عريض و پاهاى او كلفت و پوست او روى هم ريخته و خرطومى هم دارد كه از دهان او پايين آمده است . در اعصار سالفه مردم از حلم طبيعى اين حيوان عظيم الجثه استفاده نموده و در هر كارى مستخدم مىداشتند ، الآن در آسيا و هندوستان على العاده مانند اسب استخدام شده و حتى حيوانهاى وحشى را هم به واسطهء فيل صيد و شكار مىكردند . در اوائل ازمنه بعض استحكام و باستيانهاى عاريه انشاء نموده و جوف آنها را با خنجر و تير و كارد و بعض اسلحهء مستعمله كه مخصوص آن زمان بود مملو ساخته و اينان را بر بالاى فيلها ربط نموده و به ميدان معركه و قتال مىفرستادند . سيصد و چند سال قبل از ميلاد كه بدوس نام پادشاه هندوستان با اسكندر